Bài bình luận của Tiến sỹ Jean-Marc Olivé, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10-10-2008

In

Imgage of person in mental health facility

Rối loạn tâm thần xảy ra ở tất cả mọi nền văn hóa và tại tất cả các giai đoạn trong cuộc đời. Thường thì đây là hậu quả của các vấn đề sức khỏe, và hay gặp ở những người nghèo đói, sống ngoài lề xã hội hoặc sống trong hoàn cảnh khó khăn.

Các hệ thống y tế trên toàn thế giới - trong đó có Việt Nam - phải đối mặt với những thách thức to lớn trong việc cung cấp chăm sóc sức khỏe tâm thần và bảo vệ quyền lợi của những người bị rối loạn tâm thần nặng. Các nguồn lực sẵn có thường không đủ hoặc phân bổ không đồng đều. Rất nhiều người bị rối loạn tâm thần không hề nhận được bất cứ sự chăm sóc nào.

Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, Tiến sỹ Jean-Marc Olivé, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam khuyến khích tất cả mọi người hãy cùng vận động và hành động để chống lại căn bệnh tiềm ẩn này.

Sức khỏe tâm thần là một bệnh tiềm ẩn
Người bị rối loạn tâm thần là một trong số những người ít được quan tâm nhất trên thế giới. Tại nhiều cộng đồng, bệnh tâm thần không được coi là một bệnh lý thực sự mà được xem như một sự khiếm khuyết trong tính cách. Thậm chí ngay cả khi được công nhận là có bệnh, bệnh nhân tâm thần thường nhận được sự điều trị thiếu tính nhân đạo. Sự miệt thị đối với bệnh tâm thần  có thể loại bỏ bằng cách làm cho  cộng đồng nhận thức được rằng các rối loạn tâm thần có thể phòng chống được.

Sức khỏe tâm thần là gì?
Sức khỏe tâm thần không chỉ là không bị mắc các rối loạn về tâm thần. Sức khỏe tâm thần được định nghĩa là một tình trạng sức khỏe mà mỗi cá nhân nhận thức rõ khả năng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường trong cuộc sống,  làm việc hiệu quả và thành công và có thể đóng góp cho cộng đồng.

Có bao nhiêu người mắc các bệnh về sức khỏe tâm thần?
Có gần 54 triệu người trên thế giới mắc các rối loạn sức khỏe tâm thần như bệnh tâm thần phân liệt và rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Thêm vào đó là 154 triệu người bị mắc trầm cảm. Các con số gần đây nhất chỉ ra rằng có gần 1 triệu người tự tử mỗi năm.

Ai bị ảnh hưởng nhiều  nhất?
Các rối loạn tâm tầm đang ngày càng trở nên phổ biến ở các nước đang phát triển. Nguyên nhân là do các điều kiện nghèo khổ kéo dài (thiếu điều kiện giáo dục, ăn ở, triển vọng công ăn, việc làm, công việc quá tải), các thay đổi nhanh chóng về kinh tế xã hội, xung đột chính trị và thiên tai.

Tuy nhiên, hơn 50% các nước phát triển không cung cấp bất cứ sự chăm sóc tại cộng đồng nào cho những người bị rối loạn tâm thần . Kết quả là hơn 75%  người bị rối loạn trầm cảm tại các nước đang phát triển không được chữa trị thỏa đáng.

Tình hình tại Việt Nam thế nào?
Sức khỏe tâm thần ở Việt Nam không nằm ngoài tình hình chung của toàn cầu. Kết quả điều tra quốc gia năm 1999-2000 cho thấy tỷ lệ mắc 10 bệnh tâm thần phổ biến là 15%. Trong năm 2003 nghiên cứu "Những cuộc đời trẻ thơ" cho thấy tỷ lệ rối loạn tâm thần ở học sinh tiểu học là 20% và tỷ lệ ở bà mẹ đang cho con bú (6-18 tháng) cũng là 20%. Gần đây một số nghiên cứu ở quy mô nhỏ hơn cho thấy tỷ lệ rối loạn tâm thần khoảng 20-30% .

Việt Nam đang làm gì?
Chính phủ Việt Nam đã có những  nỗ lực đáng kể trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Chương trình Mục tiêu Quốc gia (chương trình ưu tiên hàng đầu) về sức khỏe tâm thần được hình thành năm 1999. Chương trình đã tập trung vào xây dựng"mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng". Cho đến nay mô hình đã bao phủ trên toàn 64 tỉnh thành với gần 40%  xã/phường của Việt Nam. Nhờ có mô hình này những người bị tâm thần phân liệt và động kinh đã được quản lý tại cộng đồng và sự miệt thị đã được giảm bớt. Điều này đóng góp phần rất lớn trong việc giảm đau khổ và vất vả cho cả bệnh nhân và gia đình họ.

Có thiếu sót gì trong mô hình này không?

Các bệnh tâm thần khác – đặc biệt là trầm cảm – chưa được quản lý trong mô hình. Điều này có nghĩa là những người mắc những bệnh này không nhận được sự chăm sóc và điều trị đầy đủ tại cộng đồng thậm chí tại các cơ sở y tế. Hơn nữa, khái niệm về rối loạn tâm thần – tình trạng ban đầu của bệnh tâm thần chưa được nhận thức đầy đủ. Kết quả là các vấn đề về sức khỏe tâm thần chỉ được xem như là các vấn đề của ngành y tế và chương trình sức khỏe tâm thần hiện nay có xu hướng chú trọng vào khía cạnh lâm sàng hơn là phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh phát sinh với sự tham gia của các ban ngành khác và của toàn xã hội.

Hoạt động khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế  đã được cải thiện từ khi  có Chương trình Mục tiêu Quốc gia về sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn như mạng lưới chưa hoàn thiện, thiếu  nhân lực, thuốc men và trang thiết bị. Chi phí để điều trị các rối loạn tâm thần cũng khá cao do bản chất kinh niên của bệnh.

Câu trả lời là gì?
Thay vì điều trị, chăm sóc tại các bệnh viện chuyên khoa tâm thần lớn, WHO khuyến khích tất cả các quốc gia lồng ghép sức khỏe tâm thần vào chăm sóc sức khỏe ban đầu, cung cấp điều trị, chăm sóc sức khỏe tâm thần tại các bệnh viện đa khoa và phát triển các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng.

Đồng thời, các chính sách sức khỏe tâm thần quốc gia không nên chỉ đơn thuần quan tâm tới các rối loạn sức khỏe tâm thần mà nên phát hiện và khắc phục các vấn đề rộng hơn để tăng cường sức khỏe tâm thần. Những vấn đề này  bao gồm các yếu tố kinh tế xã hội và môi trường như đã nói ở trên, cũng như là các hành vi của cá nhân. Yêu cầu này đòi hỏi lồng ghép nâng cao sức khỏe tâm thần vào các chính sách và chương trình của các ban, ngành của  nhà nước và tư nhân, bao gồm giáo dục, lao động, tư pháp, giao thông, môi trường, nhà ở vàphúc lợi, cũng như ngành y tế.

Tổ chức Y tế Thế giới đang làm gì?
Tổ chức Y tế Thế Giới (WHO) đã và đang hỗ trợ chương trình sức khỏe tâm thần ở Việt Nam trong nhiều năm. Hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của WHO tập trung vào việc tăng cường hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần, cải thiện mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng và thực hiện giải pháp lồng ghép phòng chống các bệnh không lây nhiễm (NCDs) bao gồm các rối loạn tâm thần.
 
WHO đã giúp đỡ Việt Nam xây dựng các hướng dẫn lâm sàng quốc gia và tổ chức  tập huấn cho một số lượng lớn các cán bộ y tế để nâng cao kiến thức và thực hành  về các vấn đề sức khỏe tâm thần.  

WHO cũng hỗ trợ đánh giá mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng. Những kết quả này sẽ giúp cho việc sửa đổi mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần đáp ứng với các khuyến nghị của WHO. Điều này có nghĩa là các rối loạn tâm thần khác ngoài  bệnh tâm thần phân liệt và bệnh động kinh sẽ được đưa vào mô hình và các hoạt động can thiệp khác như tuyền truyền giáo dục sức khỏe  và phát hiện sớm sẽ được nâng cao.

Thông điệp cho Ngày Sức khỏe Tâm thần năm nay là gi?

Trên toàn thế giới,  sức khỏe tâm thần thường gắn liền với những kỳ thị và phân biệt đối xử nặng nề. Nhưng sức khỏe tâm thần và  bệnh tâm thần là một phần của mỗi  quốc gia, mỗi nền văn hóa, độ tuổi và điều kiện kinh tế xã hội. Thông điệp cho Ngày Sức khỏe tâm thần năm nay là "Hãy làm cho Sức khỏe tâm thần là một ưu tiên toàn cầu: Tăng cường các dịch vụ thông qua hành động và sự ủng hộ tích cực của từng cá nhân". Chủ đề này xuất phát từ quan điểm cho rằng cách tốt nhất để tạo ra sự thay đổi là thông qua hành động và sự ủng hộ cụ thể của từng cộng đồng trên thế giới và mỗi người trong chúng ta có quyền và có khả năng tạo ra một thế giới khác cho điều trị, chăm sóc và năng cao sức khỏe tâm thần.
Đề nghị các bạn hãy đừng là một phần của vấn đề này mà hãy là một phần của giáp pháp cho vấn đề đó.
 
Thông tin cần biết - Sức khỏe tâm thần

Để biết thêm thông tin, xin liên hệ

Bà Shelaye Boothey
Cán bộ Truyền thông
Tổ chức Y  tế Thế giới
ĐT:  (84-4) 943 3734/5/6
Mobile:  0915 413814
E-Mail:  This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.