Cô đỡ thôn bản người dân tộc thiểu số: giải pháp nhân lực để nâng cao sức khỏe của sản phụ và trẻ em

In

 

Hà Nội, ngày 23 tháng 4 năm 2013 – Vai trò của các cô đỡ (nữ hộ sinh) người dân tộc thiểu số sẽ chính thức được công nhận trong hệ thống y tế của Việt Nam khi Thông tư số 07 của Bộ Y tế bắt đầu có hiệu lực từ tháng 5 năm 2013. Thông tư mới này cho thấy cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc thúc đẩy quá trình thực hiện các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ về lĩnh vực y tế và cứu sống thêm nhiều phụ nữ và trẻ em, được nhấn mạnh trong hội thảo tập huấn do Bộ Y tế và LHQ tại Việt Nam tổ chức ngày hôm nay tại Hà Nội để giới thiệu Thông tư số 07 ngày 8 tháng 3 năm 2013 của Bộ Y tế quy định về các yêu cầu, chức năng và nhiệm vụ của các cán bộ y tế tại thôn bản bao gồm các cô đỡ người dân tộc thiểu số.

 

Chamaléa Thị Thuê, 31 tuổi, cô đỡ người dân tộc Rắc Lây, đại diện cho hơn 1.000 nữ hộ sinh người dân tộc thiểu số ở 30 tỉnh thành trên toàn quốc đã đến Hà Nội để tham dự lễ ra mắt này. Năm 2007, chị Thuê được tham gia khóa tập huấn 6 tháng cho các cô đỡ dân tộc thiểu số tại Bệnh viện Từ Dũ TPHCM. Khóa tập huấn này do Bệnh viện Từ Dũ khởi xướng với sự hỗ trợ của các đối tác phát triển quốc tế trong đó có LHQ tại Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu của các bà mẹ và giảm thiểu tỉ lệ tử vong của sản phụ và trẻ sơ sinh ở vùng sâu vùng xa.

Sau khóa tập huấn, cô trở về bản làng của mình và quyết tâm sẽ áp dụng những gì đã học được vào công việc hộ sinh tại bản làng. Mặc dù vậy, hành trình trở thành cô đỡ người dân tộc thiểu số của cô vẫn còn nhiều chông gai cũng giống như con đường lên rẫy hàng ngày của người dân làng cô ở huyện Bắc Ái, tỉnh Ninh Thuận – thuộc vùng duyên hải Nam trung bộ của Việt Nam.   

Hiểu được ngôn ngữ, văn hóa và hệ thống tín ngưỡng chính là chìa khóa

Ở những vùng miền núi xa xôi hẻo lánh nơi người dân vẫn sống trong nghèo đói, những người phụ nữ dân tộc thiểu số thường phải đối mặt với các hiểm họa chết người trong quá trình mang thai, sinh nở hoặc phục hồi sau sinh. Đồng bào Rắc Lây tin rằng phụ nữ có thể tự sinh nở giống như gà đẻ trứng, vì vậy phụ nữ Rắc Lây thường tự sinh nở tại nhà hoặc trên nương rẫy với sự trợ giúp của mẹ đẻ, mẹ chồng hoặc của chồng. Chị Thuê cho biết "Người Rắc Lây thích sinh nở ở nhà hơn là ở bệnh viện hoặc trung tâm y tế. Chúng tôi thấy ngượng khi sinh tại trung tâm y tế vì có quá nhiều người ở xung quanh,”

Rất nhiều đồng bào dân tộc thiểu số không hiểu được lợi ích của việc sinh nở trong môi trường khử trùng

Họ thường dùng dao, mảnh sàng hoặc thanh tre để cắt dây rốn cho trẻ sơ sinh mà không qua tiệt trùng. Họ tin rằng “thần rừng” là nguyên nhân gây ra tử vong cho sản phụ hoặc đứa trẻ. Vì vậy đã có rất nhiều cái chết thương tâm bắt nguồn trực tiếp từ sự nghèo đói và các hủ tục truyền thống. Chị Thuê tiến hành kiểm tra định kỳ cho thai phụ tại nhà hoặc trên nương rẫy nơi họ làm việc. Qua những cuộc kiểm tra này, chị phát hiện ra rất nhiều vấn đề và nhờ đó cứu được nhiều mạng người. "Lúc đầu, rất nhiều phụ nữ không để tâm đến những lời khuyên của tôi. Nhiều người vẫn sinh nở tại nhà hoặc trên rẫy mà không có sự trợ giúp của các cô đỡ có kinh nghiệm. Tôi dành nhiều thời gian để nói chuyện với họ về những lợi ích của việc sinh nở tại trung tâm y tế xã. Tôi rất mừng là đã vận động được nhiều phụ nữ đến khám thai định kỳ và sinh nở tại trung tâm y tế xã. Vẫn còn nhiều người không muốn đến đó nên tôi đến thăm họ thường xuyên và giúp đỡ họ sinh nở tại nhà”.

Chị Thuê nhớ lại trường hợp sinh khó do thai ngược của một sản phụ 18 tuổi. Sau khi chẩn đoán, sản phụ được chuyển lên bệnh viện tỉnh và đứa trẻ đã được cứu sống. "Giờ tôi cảm thấy tự tin khi cung cấp các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc trước và sau sinh cũng như tham gia đỡ đẻ những ca thường. Với những ca khó, tôi biết cách chuyển họ lên tuyến trên để họ được chăm sóc đúng mức”.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Việt Tiến, tỉ lệ tử vong của sản phụ và trẻ sơ sinh ở khu vực miền núi và vùng sâu vùng xa cao hơn khu vực đồng bằng từ 3 đến 4 lần. Hơn 50% phụ nữ ở các tỉnh miền núi sinh nở tại nhà. Ông nhấn mạnh rằng Thông tư 07 chính thức thừa nhận vai trò của các cô đỡ thôn bản người dân tộc thiểu số trong hệ thống y tế và khuyến khích họ cung cấp các dịch vụ chăm sóc y tế cho sản phụ và trẻ em ở những vùng miền núi, vùng sâu vùng xa nơi phụ nữ thường sinh nở tại nhà.

Hiểu được ngôn ngữ, văn hóa và hệ thống tín ngưỡng của từng nhóm dân tộc chính là chía khóa để có được sự tin tưởng và khuyến khích phụ nữ tiếp nhận các dịch vụ chăm sóc y tế thích hợp. Các cô đỡ người dân tộc thiểu số đóng một vai trò quan trọng trong việc thực hiện ba Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ  trong lĩnh vực y tế số 4, 5 và 6 về vấn đề sống sót của trẻ em, sức khỏe sinh sản bao gồm sức khỏe khi mang thai, bệnh sốt rét và HIV/AIDS. "Nếu không có các cán bộ y tế đã qua đào tạo, đặc biệt là các cô đỡ người dân tộc thiểu số với kỹ năng hộ sinh thì thai phụ và trẻ sơ sinh sẽ tử vong một cách vô ích, đặc biệt là ở miền núi và vùng sâu vùng xa,” bà  Mandeep K. O'Brien, đại diện của UNFPA phát biểu tại lễ ra mắt.

Đầu tư vào nguồn nhân lực trong lĩnh vực y tế tại các thôn bản – chiến lược y tế cộng đồng hiệu quả cao với chi phí thấp

Cùng với việc được chính thức công nhận, các cô đỡ thôn bản người dân tộc thiểu số sẽ được hưởng trợ cấp thường xuyên từ Ngân sách Nhà nước. Theo Thông tư này, mỗi cô đỡ thôn bản sẽ nhận được trợ cấp hàng tháng bằng 0.3 đến 0.5 lần mức lương tối thiểu, tùy vào từng địa phương. Thông thường, mức trợ cấp này hiện tại là 300.000 đến 500.000 đồng (14 đến 23 đô la Mỹ) một tháng.

Kể từ năm 1998, đã có khoảng 1.300 cô đỡ thôn bản được đạo tạo tại Bệnh viện Từ Dũ. Nhưng rất nhiều người đã bỏ nghề vì không được công nhận chính thức trong hệ thống chăm sóc y tế, không có chức danh và trợ cấp chính thức.

Với sự ra đời của Thông tư mới này, hi vọng là các cô đỡ người dân tộc thiểu số đã qua đào tạo sẽ được tuyển dụng để cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em an toàn tại khu vực miền núi và vùng sâu vùng xa. Bà O'Brien nhấn mạnh "Đầu tư vào nguồn nhân lực trong lĩnh vực y tế, đặc biệt là ở các thôn bản, là một trong những phương thức đầu tư đúng đắn nhất của một quốc gia. Củng cố đội ngũ cán bộ y tế tại các thôn bản, bao gồm các cô đỡ người dân tộc thiểu số, là hết sức quan trọng. Nếu họ được quyền cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe đã được đào tạo trong khuôn khổ hệ thống y tế bao gồm cơ sở hạ tầng cần thiết, trang thiết bị, thuốc men, mạng lưới giao thông liên lạc và cấp cứu toàn diện thì chúng ta không chỉ cứu sống được nhiều người mà còn cải thiện nền kinh tế và sức sản xuất của xã hội. Đây là một chiến lược y tế cộng đồng hiệu quả cao với chi phí thấp,” Bà cũng nói thêm rằng việc trao quyền cho cán bộ y tế ở thôn bản, bao gồm các cô đỡ người dân tộc thiểu số, và tạo điều kiện thuận lợi cho họ làm việc là hết sức cần thiết để họ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Ngày 5 tháng 4 năm 2013, LHQ và các đối tác đánh dấu thời điểm bắt đầu đếm ngược để thực hiện các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ vào năm 2015. Thông tư số 07 cho thấy nỗ lực lớn nhằm nâng cao khả năng tiếp cận đến hệ thống chăm sóc sức khỏe, bao gồm các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản ở khu vực miền núi và vùng sâu vùng xa của Việt Nam. Cần có thêm nhiều nỗ lực hợp tác để đẩy nhanh quá trình thực hiện nhằm cứu sống và cải thiện cuộc sống của nhiều phụ nữ và trẻ em hơn nữa.